افت شدید آب‌های زیرزمینی، تالاب مهارلو را به کانون فرونشست و تهدید اقتصادی شیراز تبدیل کرد

پیام فارس - ایسنا/فارس رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس با بیان اینکه به‌دلیل افت شدید سطح آب‌های زیرزمینی، شیب هیدرولوژیکی تالاب مهارلو منفی شده است، گفت: در شرایط فعلی نه‌تنها آبی به تالاب نمی‌رسد، بلکه آب از بستر تالاب به اراضی کشاورزی پمپاژ می‌شود و این روند، مهارلو را به یکی از جدی‌ترین کانون‌های فرونشست و تهدید زیرساخت‌های شهری و اقتصادی شیراز تبدیل کرده است.

سیدحسن طباطبایی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ویژگی‌های طبیعی تالاب مهارلو اظهار کرد: تالاب‌ها یا به اصطلاح «وتلندها» ذاتاً ماهیت تر و خشک دارند و به همین دلیل مساحت آن‌ها بسته به میزان بارش و شرایط اقلیمی تغییر می‌کند. عددی که برای تالاب مهارلو مطرح می‌شود حدود ۲۹ هزار هکتار است، اما این عدد ثابت نیست و در سال‌های تر و خشک نوسان دارد.
مهارلو هرگز خشک مطلق نبوده است
وی با تأکید بر اینکه مهارلو حتی در دهه‌های گذشته نیز کاملاً خشک نبوده است، افزود: در گذشته اگرچه تالاب در برخی فصول خشک می‌شد، اما آب‌های سطحی و زیرسطحی دشت به‌طور طبیعی به سمت پست‌ترین نقطه یعنی تالاب تخلیه می‌شد و همین مسئله حیات آن را حفظ می‌کرد.
نقش برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی در بحران فعلی
رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس ادامه داد: از اواخر دهه ۸۰، به‌ویژه پس از مصوبه سال ۱۳۸۹ مجلس درباره مجوزدار کردن چاه‌های حفرشده قبل از سال ۸۵، برداشت از آب‌های زیرزمینی به‌شدت افزایش یافت. این موضوع ضربه سنگینی به منابع آب زیرزمینی وارد کرد و سطح تراز آب آن‌قدر پایین رفت که اکنون پایین‌تر از کف بستر تالاب قرار دارد.
طباطبایی توضیح داد: در گذشته تراز آب زیرزمینی بالاتر از کف تالاب بود و آب به‌صورت زیرسطحی وارد مهارلو می‌شد، اما امروز شیب هیدرولوژیکی منفی شده است، یعنی به‌جای ورود آب به تالاب، آب از بستر تالاب به سمت اراضی کشاورزی اطراف پمپاژ می‌شود. این موضوع در تالاب‌هایی مانند پریشان به‌طور مستند باعث خالی شدن ۱۸ متر زیر بستر شده و در مهارلو نیز بستر تالاب عملاً خالی از آب است.
فرونشست زمین؛ تهدید مستقیم زیرساخت‌های شهری
وی با اشاره به پیامدهای این وضعیت گفت: فرونشست زمین در اطراف مهارلو، زیرساخت‌های برق، آب، گاز، جاده‌ها و حتی منازل مسکونی شیراز و روستاهای پیرامونی را در سال‌های آینده با خطر جدی مواجه می‌کند. شکست خطوط گاز و آب، تخریب جاده‌ها و آسیب به ساختمان‌ها هزینه‌های مالی سنگینی به مردم و دولت تحمیل خواهد کرد.
رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس با بیان اینکه مهارلو از نظر موقعیت مکانی با سایر تالاب‌های استان متفاوت است، اظهار کرد: این تالاب در مجاورت کلان‌شهر شیراز با جمعیتی بیش از دو میلیون نفر قرار دارد و در دو دهه گذشته پذیرنده انواع آلایندگی‌های صنعتی و فاضلاب‌های شهری بوده است.
گردوغبار سمی؛ تهدید سلامت شهروندان
وی افزود: اگر گردوغبار از تالاب‌هایی مانند بختگان یا طشک متصاعد شود، عمدتاً نمک یا خاک است، اما گردوغبار مهارلو متفاوت است. این تالاب سال‌ها محل تجمع آلاینده‌ها بوده و در صورت خشکی کامل، گردوغبار آن می‌تواند حاوی عناصر سنگین باشد که خطر بروز بیماری‌های صعب‌العلاج را برای شهروندان افزایش می‌دهد.
طباطبایی در ادامه با تأکید بر لزوم تغییر ادبیات محیط‌زیستی گفت: ما سال‌ها از منظر اکوسیستم و تنوع زیستی صحبت کردیم، اما لازم است جنبه‌های اقتصادی بحران را پررنگ کنیم. هزینه درمان یک بیمار مبتلا به بیماری‌های صعب‌العلاج، خسارات زیرساختی و پیامدهای اجتماعی آن، ده‌ها برابر درآمدی است که برخی صنایع از مصرف آب یا فعالیت در حوضه تالاب کسب می‌کنند.
حقابه مهارلو؛ نخستین مطالبه قانونی
وی درباره راهکارهای احیای تالاب مهارلو تصریح کرد: بر اساس قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب‌ها، تعیین نیاز آبی بر عهده سازمان محیط زیست و تأمین آن پس از آب شرب بر عهده وزارت نیرو است. نیاز آبی مهارلو تعیین و به وزارت نیرو ابلاغ شده و اولین انتظار ما تأمین حقابه تالاب است.
کنترل آلایندگی‌ها و اعمال جرایم قانونی
رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس افزود: موضوع دوم، ورود آلاینده‌ها از سوی صنایع و فاضلاب‌هاست. آیین‌نامه قانون تالاب‌ها برای این موارد مجازات مشخص کرده و ما به‌صورت جدی ورود کرده‌ایم. برخی صنایع احتمالاً مشمول جرایم سنگین خواهند شد و مکلف به اصلاح خروجی آلایندگی‌های خود هستند.
طباطبایی در پایان تأکید کرد: نباید ناامید شویم. باید با زبان عدد، رقم و هزینه‌های اقتصادی با مسئولان و افکار عمومی صحبت کنیم. مقایسه خسارات زیست‌محیطی با مهاجرت جمعیت، هزینه‌های درمان و تخریب زیرساخت‌ها شاید بتواند روند تصمیم‌گیری‌ها را تغییر دهد و مسیر حفاظت از تالاب‌ها را هموارتر کند.
انتهای پیام