پیام فارس - آخرین خبر / حدود دوسوم جمعیت جهان در هضم لاکتوز، قند موجود در شیر، درجاتی از دشواری را تجربه می‌کنند؛ اما فقط بخشی از آن‌ها پس از مصرف لبنیات دچار علائمی مانند نفخ، درد شکم و اسهال می‌شوند.
به نقل از وال استریت ژورنال متخصصان می‌گویند با انتخاب محصولات مناسب و تغییر شیوه مصرف، بسیاری از افراد می‌توانند همچنان از شیر، ماست، پنیر و حتی بستنی لذت ببرند.
بسیاری از افرادی که پس از خوردن لبنیات دچار مشکلات گوارشی می‌شوند، تصور می‌کنند به لاکتوز حساسیت دارند و باید این گروه غذایی را به‌طور کامل از رژیم خود حذف کنند. بااین‌حال، دشواری در هضم لاکتوز لزوماً به معنای ابتلا به عدم تحمل لاکتوز نیست و حتی افراد مبتلا به این عارضه نیز ممکن است بتوانند مقداری از محصولات لبنی را بدون بروز علائم مصرف کنند.
لاکتوز قند طبیعی موجود در شیر است که برای هضم آن، بدن به آنزیمی به نام لاکتاز نیاز دارد. اریک سیبلی، استاد بیماری‌های گوارشی و کودکان در دانشکده پزشکی دانشگاه استنفورد، توضیح می‌دهد که با افزایش سن، تولید این آنزیم در روده باریک بسیاری از افراد کاهش پیدا می‌کند. این روند معمولاً تا حدود ۱۰ تا ۱۲ سالگی به سطح مشخصی می‌رسد.
افرادی که لاکتاز کافی تولید نمی‌کنند، ممکن است در جذب مقادیر زیاد لاکتوز مشکل داشته باشند. این وضعیت «سوءجذب لاکتوز» نامیده می‌شود؛ اما همه این افراد پس از مصرف لبنیات علائم گوارشی ندارند.
به گفته آسما شوکت، متخصص گوارش و استاد پزشکی در دانشکده پزشکی گروسمن دانشگاه نیویورک، بیشتر افراد از نظر فیزیولوژیک می‌توانند روزانه حدود ۲۵ گرم لاکتوز، معادل تقریباً دو لیوان شیر، را تحمل کنند؛ هرچند میزان تحمل در افراد مختلف متفاوت است و برخی با مقادیر کمتر نیز دچار مشکل می‌شوند.
شوکت تخمین می‌زند که حدود ۵ تا ۲۰ درصد جمعیت عمومی پس از مصرف لاکتوز علائمی نشان می‌دهند که با عدم تحمل لاکتوز سازگار است. این علائم شامل نفخ، تولید گاز، درد شکم، اسهال و تهوع می‌شود و معمولاً از ۳۰ دقیقه تا دو ساعت پس از مصرف ماده غذایی حاوی لاکتوز آغاز می‌شود.
شیوع این عارضه نیز در همه جمعیت‌ها یکسان نیست. افراد با تبار آفریقایی، آسیایی و لاتین بیشتر در معرض آن قرار دارند، درحالی‌که در جمعیت‌های شمال اروپا، به دلیل تغییرات ژنتیکی مرتبط با سابقه طولانی دامداری و مصرف لبنیات، حفظ توانایی هضم لاکتوز در بزرگسالی رایج‌تر است.
هر مشکل گوارشی پس از مصرف لبنیات، عدم تحمل لاکتوز نیست
یکی از نکات مهم در تشخیص این عارضه، تمایز آن از سایر مشکلات گوارشی است. برخی بیماری‌ها علائمی مشابه عدم تحمل لاکتوز ایجاد می‌کنند و ممکن است فرد را به اشتباه به حذف لبنیات از رژیم غذایی خود سوق دهند.
مارک پیمنتل، متخصص گوارش و مدیر اجرایی برنامه علوم و فناوری پزشکی مرکز پزشکی سدِرز-ساینای در لس‌آنجلس، می‌گوید بخشی از افرادی که تصور می‌کنند به لاکتوز حساس‌اند، ممکن است در واقع به رشد بیش‌ازحد باکتری‌ها در روده باریک یا SIBO مبتلا باشند. این عارضه نیز می‌تواند پس از مصرف قندهای خاص و مواد غذایی تخمیرپذیر، ازجمله لوبیا و سبزیجات چلیپایی، علائمی مشابه ایجاد کند.
سندرم روده تحریک‌پذیر و سایر اختلالات تعامل روده و مغز نیز می‌توانند عامل بروز چنین علائمی باشند. در این شرایط، حساسیت بیش‌ازحد دستگاه گوارش ممکن است باعث شود فرد حتی پس از مصرف مقدار کمی لاکتوز احساس درد یا ناراحتی کند.
از سوی دیگر، عدم تحمل لاکتوز همیشه یک وضعیت دائمی نیست. بیماری سلیاک که به پوشش داخلی روده باریک آسیب می‌زند، می‌تواند تولید لاکتاز را کاهش دهد و باعث بروز عدم تحمل ثانویه لاکتوز شود.
عفونت‌های گوارشی و مسمومیت غذایی نیز ممکن است به‌طور موقت توانایی هضم لاکتوز را مختل کنند. از آنجا که آنزیم لاکتاز در بخش‌های انتهایی پرزهای روده باریک قرار دارد، آسیب به این ساختارها در جریان بیماری می‌تواند فعالیت آنزیم را کاهش دهد. به گفته پیمنتل، این وضعیت معمولاً یک تا دو ماه ادامه پیدا می‌کند، اما در برخی افراد ممکن است طولانی‌تر شود.
چگونه بدون ناراحتی لبنیات مصرف کنیم؟
برای بسیاری از افراد، راه‌حل لزوماً حذف کامل لبنیات نیست. چند تغییر در انتخاب محصول و شیوه مصرف می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.
۱. مصرف قرص آنزیم لاکتاز: این قرص‌ها که پیش از مصرف یا هم‌زمان با خوردن محصولات لبنی استفاده می‌شوند، به تجزیه لاکتوز کمک می‌کنند و ممکن است علائم را کاهش دهند.
۲. خوردن لبنیات همراه غذا: دنیس ساویانو، استاد علوم تغذیه دانشگاه پردو، می‌گوید مصرف لاکتوز همراه وعده غذایی می‌تواند تحمل آن را بهبود دهد. پژوهش مورد اشاره او نشان داده است که تحمل لاکتوز در این شرایط ممکن است تا سه برابر بهتر شود.
انتخاب ماست و پنیرهای مناسب: ماست، به‌ویژه ماست یونانی یا محصولات حاوی باکتری‌های پروبیوتیک، معمولاً بهتر از برخی دیگر از لبنیات تحمل می‌شود. پنیرهای سفت و رسیده نیز به دلیل حذف بخش عمده لاکتوز در فرایند تولید و رسیدن، معمولاً علائم کمتری ایجاد می‌کنند. در مقابل، پنیرهای نرم ممکن است لاکتوز بیشتری داشته باشند.
۴. توجه به میزان چربی: همه علائم پس از مصرف لبنیات ناشی از لاکتوز نیستند. به گفته شوکت، چربی موجود در برخی پنیرها می‌تواند عامل ناراحتی گوارشی باشد. به همین دلیل، محصولات کم‌چرب یا بدون چربی ممکن است برای بعضی افراد انتخاب مناسب‌تری باشند.
۵. افزایش تدریجی مصرف در صورت تحمل: برخی شواهد نشان می‌دهند که مصرف مقادیر کم لاکتوز می‌تواند به سازگاری میکروبیوم روده، یعنی مجموعه باکتری‌ها و سایر میکروارگانیسم‌های ساکن دستگاه گوارش، کمک کند. البته میزان تحمل افراد متفاوت است و افزایش مصرف باید متناسب با علائم هر فرد انجام شود.
افرادی که لبنیات را به‌طور کامل کنار می‌گذارند نیز باید به دریافت کافی کلسیم و ویتامین D توجه کنند. در صورت ناکافی بودن دریافت این مواد از رژیم غذایی، به‌ویژه برای افرادی که در معرض پوکی استخوان یا مشکلات استخوانی قرار دارند، ممکن است مکمل‌ها با نظر متخصص ضروری باشند.
چگونه از عدم تحمل لاکتوز مطمئن شویم؟
آزمایش تنفسی هیدروژن یکی از روش‌های رایج بررسی سوءجذب لاکتوز است. بااین‌حال، شوکت هشدار می‌دهد که برخی آزمایش‌های خانگی می‌توانند نتیجه مثبت کاذب داشته باشند. ثبت مواد غذایی مصرفی و زمان بروز علائم نیز می‌تواند به شناسایی الگوی ارتباط میان خوردن لبنیات و مشکلات گوارشی کمک کند.
در صورت تداوم علائم، تشخیص دقیق باید با کمک پزشک انجام شود؛ به‌ویژه اگر احتمال وجود بیماری‌های دیگری مانند رشد بیش‌ازحد باکتری‌های روده یا اختلالات گوارشی مطرح باشد.
نکته امیدوارکننده این است که عدم تحمل لاکتوز، به‌خودی‌خود، معمولاً خطر بلندمدت مستقیمی برای سلامتی ایجاد نمی‌کند. مهم‌تر از همه، ابتلا به این عارضه الزاماً به معنای حذف همیشگی لبنیات نیست. انتخاب محصولات کم‌لاکتوز، مصرف لبنیات همراه غذا و استفاده از آنزیم لاکتاز در صورت نیاز، ممکن است به بسیاری از افراد کمک کند بدون تحمل ناراحتی گوارشی، همچنان از خوراکی‌هایی مانند ماست، پنیر و حتی بستنی لذت ببرند.
مترجم و خبرنگار: فائزه خطیب