پیام فارس - شیراز-سیمیندخت وحیدی از بانوان اثرگذار شعر انقلاب و دفاع مقدس بود که با زبان حماسه و عاطفه، رخدادهای معاصر را در شعر روایت کرد و در شکلگیری جریان شعر متعهد نقش مهمی داشت.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: گاهی رفتن یک شاعر، تنها پایان زندگی یک چهره ادبی نیست؛ بلکه ورق خوردن بخشی از تاریخ فرهنگی یک سرزمین است.
سیمین دخت وحیدی شاعر پرآوازه انقلاب اسلامی، روز ۶ تیر ۱۴۰۵ به دلیل کهولت سن و بیماری آلزایمری که چندین سال برای آن در خانه بستری بود، چشم از جهان فروبست.
سیمیندخت وحیدی سال ۱۳۱۲ در «جهرم» فارس به دنیا آمد. او در حوزه هنری، آموزش و پرورش و تربیت معلم خدمت کرد.
در روزگاری که شعر انقلاب هنوز در حال شکلگیری بود و زنان شاعر حضوری کمرنگتر در این عرصه داشتند، سیمیندخت وحیدی با قلمی استوار، از انقلاب، عاشورا، دفاع مقدس، وطن و انسان سرود. او از معدود بانوان نسل نخست شعر انقلاب بود که حوادث بزرگ تاریخ معاصر ایران را نه از دور، بلکه از متن جامعه روایت کرد و در مجموعههایی چون «یک آسمان شقایق»، «هور»، «موجهای بیقرار»، «حس میکنم زندگی را» و «این قوم ناگهان» کوشید صدای مردمی باشد که روزهای انقلاب، جنگ و مقاومت را زندگی کردند.
شاید بهترین بدرقه برای شاعری که تمام عمرش را با واژهها زیست، بازخوانی همان واژههایی باشد که از دل ایمان، عشق و حماسه برخاستند.
از بلا پروا کجا دارد دل دریاییات / راه بر توفان ببندد قامت سیناییات
سینهات جولانگه امواج توفان بلاست/ شور اقیانوس دارد دیده دریاییات
در شعر او، حماسه همواره با عاطفه گره خورده است. هنگامی که از حضرت زینب(س) سخن میگوید، تنها یک مرثیه نمیسراید، بلکه پیامآوری عاشورا را به تصویر میکشد:
حامل منشور خونین حسینی، زینبا!/ جاودان جوش است نور چشمه داناییات
و در ادامه، رسالت جاودانه کربلا را چنین به نظم درمیآورد:
تا ابد پر میگشاید بر فراسوی زمان/ چون عقابی خشمگین، فریاد عاشوراییات.
این نگاه، در بسیاری از سرودههای او جریان دارد؛ شعری که آرمانخواه است، اما از احساس فاصله نمیگیرد و حماسه را با لطافت کلمات روایت میکند.
وحیدی هیچگاه اهل هیاهو نبود و سبب شد نامش آنگونه که شایسته بود به نسلهای جوان معرفی نشود. با این حال، اهالی شعر او را یکی از صداهای اصیل و ماندگار شعر متعهد میشناسند؛ شاعری که در تمام سالهای فعالیتش، قلم را از ارزشهای دینی، فرهنگ ایثار و هویت ایرانی جدا نکرد.
لطافت زبان او را میتوان در این ابیات نیز دید؛ جایی که امید و زندگی را در تصویری شاعرانه به مخاطب هدیه میدهد:
آمد سخن بگوید با لحن صبح و باران/ بانوی اول عشق با شوکتی فراوان
آمد بهار باشد در رویشی مداوم/ تنهاترین شقایق، در دامن زمستان.
با درگذشت سیمیندخت وحیدی در ۹۳ سالگی، یکی دیگر از ستارگان نسل نخست شعر انقلاب از آسمان ادبیات ایران غروب کرده است؛ نسلی که شعر را نه صرفاً هنر، بلکه مسئولیتی اجتماعی و تاریخی میدانست.
پیوند عمیق شعر وحیدی با فرهنگ عاشورا
عبدالرضا کوهمال جهرمی، شاعر، پژوهشگر و مدرس دانشگاه در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: سیمیندخت وحیدی شاعری است که هویت شعریاش را باید در پیوند عمیق با فرهنگ عاشورا، ادبیات انقلاب اسلامی و باورهای دینی او جستوجو کرد.
وی ادامه داد: این پیوند نه یک انتخاب ادبی، بلکه بخشی از زیست فکری و معنوی این شاعر بوده است.
این پژوهشگر عرصه ادبیات افزود: ارادت این بانوی شاعر به امام خمینی(ره)، شهدا، رهبر شهید و آرمانهای انقلاب اسلامی، در کنار دلدادگی پررنگ او به حضرت اباعبدالله الحسین(ع)، ستونهای اصلی شکلگیری شعر او را تشکیل میدهد که در اغلب سرودههایش حضوری پررنگ و تعیینکننده دارند.
کوهمال جهرمی گفت: اگر تنها یکی از غزلهای عاشورایی سیمیندخت وحیدی با دقت خوانده شود، میتوان به لایههای عمیقتری از جهان شعری او دست یافت که جهانی در آن، ایمان، عشق، اخلاص و آرمانخواهی در تار و پود واژهها تنیده شده است.
وی ادامه داد: وحیدی خود را در امتداد مسیر حضرت زینب(س) تعریف میکرد و رسالت شعر را نه صرفاً خلق زیبایی ادبی، بلکه روایت ماندگار پیام عاشورا میدانست.
این شاعر تصریح کرد:سیمیندخت وحیدی با تمام وجود، رنج و حماسه کربلا را در شعر خود بازتاب داده و از همین رهگذر، نامش در کنار شاعرانی قرار میگیرد که جاودانگی ادبی خود را در پیوند با فرهنگ عاشورا جستوجو کردهاند.
وحیدی مهمترین حلقه اتصال شعر زنان پیش و پس از انقلاب اسلامی است
محمد مرادی پژوهشگر ادبی ، شاعر و عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز در گفتگو با خبرنگار مهر سیمیندخت وحیدی را یکی از مهمترین حلقههای اتصال شعر زنان پیش و پس از انقلاب اسلامی دانست و گفت: او توانست ضمن حفظ ریشههای شعر سنتی، با تحولات ادبی سالهای پس از انقلاب همراه شود و جایگاهی متمایز در میان شاعران زن معاصر به دست آورد.
وی ادامه داد: میان شاعران زن دهههای ۶۰ و ۷۰، کمتر چهرهای را میتوان یافت که از نظر تأثیرگذاری و استمرار فعالیت ادبی، همتراز سیمیندخت وحیدی باشد زیرا با ایجاد پلی میان جریان معناگرای شعر زنان پیش از انقلاب و نسل تازه شاعران انقلاب اسلامی، سهمی مهم در تداوم و تکامل شعر معاصر ایران ایفا کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز جایگاه وحیدی را تنها به حضور در جریان شعر انقلاب محدود ندانست و افزود:این شاعر فقید در شکلگیری و بالندگی غزل نیمهسنتی سالهای نخست پس از انقلاب نیز نقشی مؤثر داشت و بسیاری از غزلهای این شاعر در حوزههای ادبیات آیینی، دفاع مقدس و فرهنگ انتظار، از جمله آثار ماندگار این دوره به شمار میروند و هنوز نیز قابلیت خوانش و بررسی دارند.
مرادی تصریح کرد: شعر سیمیندخت وحیدی تلفیق هنرمندانه عناصر کلاسیک با زبان و نگاه روزگار خود است و ترکیبسازیهای سنجیده، غلبه عاطفه بر فضای شعر، پرداختن به مفهوم عشق عفیف و استفاده از زبانی صمیمی و روان از مهمترین شاخصههای آثار او به شمار می رود.
تلاش وحیدی برای تثبیت جریان شعر متعهد در دهههای نخست انقلاب
هاشم کرونی شاعر و پژوهشگر ادبی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به جایگاه سیمیندخت وحیدی، او را در کنار معدود بانوان اثرگذار شعر سالهای آغازین پس از انقلاب اسلامی دانست و گفت: این شاعر نقش مهمی در تثبیت جریان شعر متعهد در دهههای نخست انقلاب ایفا کرد و از میان پنج بانوی شاعر فعال آن دوره، امروز تنها دو تن از آنان در قید حیات هستند و چهرههایی چون دکتر طاهره صفارزاده، سپیده کاشانی و سیمیندخت وحیدی از میان ما رفتهاند.
وی با تأکید بر پیوند عمیق وحیدی با مضامین دینی و حماسی ادامه داد: سیمیندخت وحیدی در عین برخورداری از ریشههای ادبی در فضای شعر کلاسیک، بهویژه جریان دهه شصت و شیوههای ترکیبسازی زندهیاد نصرالله مردانی، توانست زبان و بیان شخصی خود را نیز حفظ کند.
این شاعر و پژوهشگر همچنین با اشاره به پیشینه فرهنگی وحیدی در استان فارس و شهر جهرم افزود: این بستر جغرافیایی در شکلگیری شخصیت ادبی او مؤثر بود که سبب شد بخشی از پیوند شاعر با فرهنگ مقاومت و باورهای مذهبی جنوب ایران ارزیابی شود.