پیام فارس - اعتماد /متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
حسین مسعودنیا| حضور تعداد زیادی از مسوولان جمهوری اسلامی ایران در گرامیداشت روز ملی عربستان سعودی در تهران سبب طرح انتقاداتی گسترده شد که چرا نمایندگان زیادی از جمهوری اسلامی در مراسم روز ملی عربستان شرکت کردهاند در حالی که عربستان سعودی از امریکا در جدیدترین خبرها تقاضا کرده که تحریمها علیه ایران ادامه یابد . خواستم به نکتهای اشاره کنم و آن اینکه اگر عربستان در قبال ایران موضعی جز این داشته باشد شما باید در اصل موضوع تشکیک کنید وگرنه کسانی که به مسائل غرب آسیا آگاهی دارند به خوبی این مساله برای آنها قابل توجیه است. ایران و عربستان اگرچه امروز به دلیل اصرار چین و با وساطت این کشور به یکدیگر نزدیک شده و به ظاهر از رقابتهای ایدئولوژیک فاصله گرفتهاند، ولی واقعیت امر این است که رقابت و اختلاف بین دو کشور نه به دوران جمهوری اسلامی، بلکه حتی به قبل از آن برمیگردد. واقعیت این است که ایران و عربستان سعودی در حوزههای مختلف با یکدیگر رقابت دارند.
مهمترین حوزههایی که دو کشور در آن با یکدیگر رقابت دارند، عبارتند از: اول اینکه عربستان سعودی خود را قدرت برتر منطقه میداند و درصدد رهبری خاورمیانه بر اساس پتانسیل نفتی اقتصادی و مذهبی خود است و این در حالی است که ایران نیز بنا به دلایل متعدد ازجمله ارتش توانمند نیروی انسانی و مهمتر از همه ساحل طولانی خود در خلیجفارس مدعی رهبری خاورمیانه است.
دومین رقابت دو کشور بر سر موضوع برتری در خلیجفارس و قدرت برتر بودن در خلیجفارس است. عربستان سعودی یکی از ارکان سیاست خارجی این کشور را رهبری و برتری در منطقه تشکیل میدهد و این در حالی است که جمهوری اسلامی نیز مدعی است که خلیجفارس حیاط خلوت ایران است و طرح هر الگویی برای ساختار امنیتی منطقه بدون حضور جمهوری اسلامی ایران غیر قابل قبول است.
سوم اینکه دو کشور اگرچه اکنون به دلیل تحولات بینالملل رقابتهای ایدئولوژیک بین آنها کاهش یافته، ولی واقعیت این است که دو کشور به لحاظ ایدئولوژیک مدعی رهبری دو ایدئولوژی متفاوت هستند. عربستان سعودی از اسلام سلفی تکفیری حمایت میکند، در حالی که جمهوری اسلامی ایران رهبری و حمایت از گروههای مقاومت و اسلام تشیع انقلابی را در دستور کار خود قرار دارد و از آن حمایت میکند. این رقابت گاه به منازعاتی کشیده شده که اوج آن در سوریه بود و اکنون نیز نمونهای از آن را ما در یمن شاهد هستیم.
چهارمین رقابتی که بین دو کشور وجود دارد به لحاظ انرژی و نفت است. هر دو کشور برای رهبری اوپک با یکدیگر رقابت دارند.
پنجمین اختلاف دو کشور در خصوص ماهیت سیاست خارجی و ساختار امنیتی منطقه است، در حالی که جمهوری اسلامی ایران یک کشور مستقل است و مدعی شکلگیری ساختار امنیتی بدون حضور کشورهای خارجی است، اما عربستان سعودی در مقابل خواهان مشارکت امریکا و تشکیل ساختار امنیتی بدون حضور جمهوری اسلامی ایران است، بنابراین به نظر میرسد که واقعیتهای ژئوپلیتیک، ایدئولوژیک و اقتصادی سبب شده است که دو کشور با یکدیگر رقابت داشته باشند و در حوزههای مختلف به خصوص در حوزههای نفوذ منطقهای با یکدیگر رقابت کنند، لذا طرح ادعای حمایت عربستان از سیاستهای امریکا در منطقه بدیهی به نظر میرسد، اما واقعیتهای حاکم بر منطقه و جهان، جمهوری اسلامی ایران را بنا به برخی دلایل به این نتیجه رسانده است که به خصوص در شرایط فعلی از تقابل با کشورهای همسایه بهویژه عربستان پرهیز کرده و درصدد برآید که بر وجوه اشتراک در سیاست خارجی دو کشور تاکید کند و از اختلاف و دوگانگی پرهیز کرده و حتیالمقدور راه مماشات و مسالمتآمیز با یکدیگر را انتخاب کنند. تاکید بر روابط منطقهای و گسترش روابط با کشورهای منطقه، تلاش برای جلوگیری از تحقق طرح عبری عربی و شکلگیری پیمان ابراهیم، استفاده از نفوذ اسلام در کشورهای منطقه، ممانعت از نزدیکی بیش از حد عربستان به اسراییل، گسترش روابط با کشورهای همسایه خلیجفارس برای دور زدن برخی تحریمها و تلاش برای حضور در ساختار امنیتی منطقه در دوران پساجنگ ایجاب میکند که جمهوری اسلامی ایران در عین داشتن اختلافات با کشورهای منطقه و عربستان درصدد گسترش روابط با این کشور باشد، چراکه به تعبیری شاهکلید گسترش روابط با کشورهای منطقه، گسترش روابط با عربستان است، بنابراین به نظر میرسد که واقعیتهای موجود در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایجاب میکند که حتیالمقدور از ایجاد تنش به خصوص در مقطع کنونی با عربستان اجتناب کرده و درصدد باشد که تنش را به حداقل برساند، اگرچه واقعیتهای موجود بر سیاست دو کشور سبب وجود اختلافات دیرینه در میان دو کشور شده است.
نه میتوان نفوذ منطقهای و توان جمهوری اسلامی ایران را نادیده گرفت و نه میتوان نقش و نفوذ عربستان در جهان اسلام را نادیده گرفت. به نظر میرسد مهمترین وجه اشتراک دو کشور، اسلامی بودن دو کشور و تاکید جمهوری اسلامی به خصوص از دولت قبل بر گسترش روابط با همسایگان است و مسوولان شرکتکننده در روز ملی عربستان حتما از این موضوع آگاه بوده و هستند و انشاءالله کارگزاران سیاست خارجی با رعایت همه جوانب سعی در تصمیمگیری و اتخاذ رویکرد مناسب در قبال همسایه جنوبی ایران، عربستان سعودی داشته باشند. والسلام.