پیام فارس - دنیای اقتصاد /متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نیلوفر منصوریان| ایرانیان از روز سهشنبه بهطور رسمی شکل جدیدی از تحریمهای آمریکا در قبال ایران را تجربه خواهند کرد. تحریمهایی که سفر را برای آنها سختتر و گرانتر خواهد کرد.
موضوع به تحریمهای بینالمللی تازه آمریکا بر صنعت هوانوردی ایران برمیگردد. وزارت دارایی آمریکا روز ۸سپتامبر (۱۷شهریور) اعلام کرد که ۲۷شرکت هواپیمایی ایرانی از جمله ایران آسمان، ایران ایرتور، کیش ایر، قشم ایر، زاگرس، آتا، وارش، سپهران، چابهار و سایر خطوط هوایی فعال در ایران و ۹ فرد و شرکت مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را تحریم میکند. این وزارتخانه تاکید کرد که در چارچوب «عملیات انزوای اقتصادی» علیه ایران «تمام شرکتهای هواپیمایی باقیمانده ایران» را هدف قرار داده است.
اگرچه این نخستینبار نیست که شرکتهای هواپیمایی ایران تحریم میشوند و پیشتر چند ایرلاین از جمله ماهانایر و ایرانایر مشمول تحریمهای آمریکا شده بودند، اما اینبار دامنه این تحریمها گستردهتر خواهد بود و باتوجه به اینکه هر پرواز بینالمللی به شبکهای از قراردادها و خدمات وابسته است، اینبار کلیه خدمات مرتبط با پروازهای هوایی ایران از جمله خدمات مرتبط یا بیمه هواپیماها، سوختگیری، حمل بار، فروش بلیت، انتقال پول و تهیه غذا برای این شرکتها نیز تحتتاثیرقرار خواهد گرفت. درواقع آمریکا در دور جدید فشارهای بینالمللی خصمانهاش بر ایران علاوه بر تعلیق چند مجوز مربوط به بخشی از پروازها و خدمات هوانوردی مرتبط با ایران، به موسسات مالی نیز درباره شبکههای تهیه هواپیما و قطعات برای ایران هشدار داده است. برخی از این تحریمها از امروز (۲۰سپتامبر)و برخی دیگر از بامداد ۳۱شهریور و اول مهر (۲۲ و ۲۳سپتامبر) اعمال خواهند شد.
البته تبعات این تصمیم آمریکا از چند روز پیش در پروازهای بینالمللی ایران اثر گذاشته است. فیلمها و تصاویر منتشرشده در فضای مجازی از تاخیرهای مکرر در پروازها و عدم ارائه خدمات به ایرانیانی که درفرودگاههای خارج از کشور گرفتارشدهاند، گویای تاثیر عمیق این تحریمهای سخت بر ایرانیان است. نمونه آن، قطع خدمات فرودگاهی به هواپیماهای ایرانی در برخی کشورها از جمله ترکیه و سردرگمی مسافران ایرانی در فرودگاههای استانبول در مسیر رفت و برگشت است که این روزها فیلمهای آن در فضای مجازی دست به دست میچرخد.
در همین ارتباط گزارشهای منتشرشده از توقف پروازهای ایران به گرجستان از روز ۲۱ سپتامبر(فردا) در پی تحریمهای جدید آمریکا علیه شرکتهای هواپیمایی ایرانی حکایت میکند. پیشتر سازمان هواپیمایی کشوری گرجستان روز ۱۰سپتامبر(۱۹شهریور) اعلام کرده بود که این کشور «در تطابق کامل با رژیم تحریمهای بینالمللی» عمل خواهد کرد. به این ترتیب دولت گرجستان با پیوستن به تحریمهای جدید آمریکا، پرواز همه شرکتهای ایرانی به این کشور را از دوشنبه (فردا)متوقف میکند.
موضوعی که روز گذشته در تماس «دنیایاقتصاد» با شرکتهای هواپیمایی ایران و آژانسهای هواپیمایی مورد تایید قرار گرفت. به این ترتیب تمام تورهای مسافرتی به مقصد گرجستان کنسل شده و رفتوآمد کلیه مسافران و ایرانیان مقیم این کشور دیگر از طریق پروازی انجام نخواهد شد. این در حالی است که گرجستان از سالها پیش به یکی از مقاصد محبوب گردشگری ایرانیان تبدیل شده بود. با این حال، این محدودیتها از چند روز پیش ظاهرا آغاز شده؛ بهطوریکه مسافرانی را که به گرجستان رفته بودند، برای بازگشت با مشکلات بسیاری روبهروکرده بود. همزمان برخی خبرهای تاییدنشده حاکی از لغو پروازهای تهران به استانبول و آنکارا از ۳۰شهریور است؛ خبری که هنوز تایید نشده است.
همه این محدودیتها و فشارهای تحریمی جدید در حالی بر ایرانیان وارد میشود که طی ماههای گذشته بهدلیل جنگ و لغو پروازهای خارجی به ایران، ایرانیانی که به هر دلیلی راهی خارج از کشور میشدند به اجبار باید یکی از مقاصد فرودگاهی و بهطور ویژه ترکیه را برای خروج از کشور برمیگزیدند و در فرودگاههای ترکیه بهخصوص استانبول به این دلیل که پرواز مستقیمی از ایران به هیچ کشور اروپایی وجود نداشت و از طرف دیگر پرواز کانکشنی هم موجود نبود به سختترین شکل ممکن راهی مقصد نهایی خود به کشورهای دیگر میشدند.
اما این همه مشکلات اعمال تحریمهای جدید بر صنعت هوایی ایران نیست. دامنه تاثیر انسانی این تحریمها بر مردم ایران به اندازهای است که روز ۲۱شهریور موجب انتشاربیانیهای از سوی کاپیتان ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری، خطاب به رئیس شورای سازمان بینالمللی هوانوردی کشوری (ایکائو) شد و در آن نسبت به پیامدهای استمرار این اقدامات بر هوانوردی منطقهای و بینالمللی هشدار داد. به گزارش «ایرنا» او با محکومیت شدید تحریمهای گسترده آمریکا علیه هوانوردی غیرنظامی ایران و اقدامات نظامی اخیر تاکید کرد: «هوانوردی غیرنظامی تحت هیچ شرایطی نباید به ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل شود و هیچ دولت عضو کنوانسیون شیکاگو نباید در نتیجه چنین فشارهایی از دستیابی به سطح مناسب ایمنی هوانوردی بازداشته شود.»
شیرودی همچنین در گفتوگو با «ایرنا» با اشاره به آثار تحریمهای هوانوردی بر زندگی مردم گفت: «هوانوردی صرفا یک صنعت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت حیاتی کشور و وسیله جابهجاییمیلیونها مسافر، خانواده، بیمار، دانشجو و فعال اقتصادی است.» وی ادامه داد: «بنابراین هدف قرار دادن شرکتهای هواپیمایی ایران، در عمل محدود کردن دسترسی مردم به خدمات حملونقل هوایی است و هزینه آن را بیش از همه مردم عادی، بیماران، خانوادهها و فعالان اقتصادی پرداخت میکنند.» هرچند که به گفته او «تحریمهای آمریکا صنعت هوانوردی ایران را متوقف نمیکند.»
انجمن شرکتهای هواپیمایی ایران هم در بیانیهای ابراز نگرانی عمیق خود را نسبت به تداوم و تشدید تحریمهای اعمالشده علیه شرکتهای هواپیمایی کشور، اعلام کرده است. روز ۲۷شهریور نیز دراپ سایت درمطلبی ضمن هشدار در مورد تاثیر دامنه این تحریمهابر زنجیره تامین دارو و تجهیزات پزشکی ایران، چنین روندی را بهدلیل آسیب جدی به مردم ایران نگرانکننده توصیف کرد. به گفته کارشناسان، تحریم صنعت هوایی ایران حق دسترسی به دارو و درمان، اعزام بیماران به خارج ازکشور برای دریافت خدمات درمانی را تحتالشعاع قرار خواهد داد. همچنین بسیاری از خانوادهها از دیدار فرزندان خود که خارج از کشور هستند، محروم خواهند شد.
دانشجویان ایرانی نیز قربانیان دیگر این تحریمها هستند و با این محدودیتها برای دسترسی به ایران و خروج و ورود به کشور با مشکل مواجه خواهند شد. همچنین این تحریمها میتواند به روابط دیپلماتیک ایران نیز آسیب بزند. همه اینها در حالی است که برخی کارشناسان معتقدند اجرای کامل این تحریمها در سراسر جهان دشوار است و نمیتوان از آنها نتیجه گرفت که پروازهای خارجی ایران بهطور کامل متوقف خواهد شد. هرچند که برخی نیز بر این نظرند که تمام کشورهایی که ناوگان هوایی آنها به نحوی به ایالات متحده آمریکا و صنعت هوانوردی این کشور وابسته هستند مجبور به اجرای کامل این تحریمها هستند.
با تمام اینها اطلاعات پروازی در فرودگاه امام خمینی نشان میدهد تا لحظه انتشار این گزارش پروازهای ایران همچنان برقرار است و بهرغم تحریمهای تازه آمریکا هنوز پروازهای بینالمللی از ایران برقرار است. سخنگوی شهر فرودگاهی امام خمینی نیز روز گذشته از مسافران خواست طبق برنامه پروازی در فرودگاه حضور یابند و به شایعات توجهی نکنند.
تماس «دنیایاقتصاد» با ایرلاینهای کشور از جمله آتا، ایران ایر تور، سپهران، زاگرس، تابان و چابهار نشان میدهد، به جز کشور گرجستان که پروازها به آن کاملا کنسل شده است، پروازهای این ایرلاینها به کشورهای همسایه دیگر برقرار است. برخی از آنها سفر به ارمنستان را نیز در برنامه دارند؛ اما تعداد این ایرلاینها اندک و انگشتشمار است. همچنین اکثر ایرلاینها پرواز به ترکیه را تنها به مقصد استانبول انجام خواهند داد. در کشورهای حاشیه خلیجفارس نیز پروازهایی به دبی و عمان برقرار است؛ اما ثابتترین راه خروج از کشور برای مسافران فعلا استانبول ترکیه است. یکی از ایرلاینها نیز در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» اعلام کرد که پس از ۲۲سپتامبر نیز پروازها به استانبول ادامه خواهد داشت. دیگر ایرلاینها نیز در این گفتوگوها تاکید کردند که فعلا سازمان هواپیمایی چیزی به آنها اعلام نکرده است.
در چنین شرایطی به نظر میرسد یکی از موثرترین راهکارها، رایزنی دوجانبه با همسایگان در وهله اول و در مرحله بعد سایر کشورهای هدف است که میتواند با بحثهای سیاسی-حقوقی و فنی در قالب پروازهای جایگزین یا مواردی از این قبیل صورت بگیرد و موثر واقع شود. همچنین رایزنی باید در سطح مقامات ارشد سیاسی و بهصورت جدی و فوری مثلا در قامت رئیسجمهور صورت بگیرد که از این حیث فرصت حضور در نشست مجمع عمومی سازمان ملل میتواند از این منظر قابلتوجه باشد.