پیام فارس - مهر / یک باستانشناس از کشف سنگنگارهای مینیاتوری متعلق به دوره ساسانی در مرودشت فارس خبر داد که با ابعاد تنها ۳ در ۲ سانتیمتر، نقش پرنده را به تصویر کشیده است.
ابوالحسن اتابکی، باستانشناس از کشف کوچکترین سنگنگاره ساسانی با نقش پرنده در شهرستان مرودشت استان فارس خبر داد و گفت: این اثر مینیاتوری با تکنیک «هنر سوزنی» بر سینه صخرههای این منطقه حک شده است.
وی ادامه داد: این سنگنگاره تنها سه در دو سانتیمتر ابعاد دارد و از این منظر یکی از یافتههای کمنظیر در میان آثار تصویری دوره ساسانی به شمار میرود.
این باستان شناس افزود: اهمیت این یافته تنها به ابعاد کوچک آن محدود نمیشود، بلکه این نقش سوزنی در کنار یک سنگنوشته پهلوی متعلق به اواخر دوره ساسانی قرار گرفته و به گفته اتابکی، میان مضمون این تصویر و مفاهیم مطرحشده در سنگنوشته، بهویژه مفهوم «رستگاری روان»، ارتباط معنایی وجود دارد.
پرنده؛ نماد پیوند زمین و آسمان
اتابکی با تأکید بر تداوم سنت تصویری پرندگان در هنر ایران گفت: پرندگان در فرهنگ و هنر ایران باستان مفاهیمی همچون فرخندگی، پیامآوری و اوجگیری روان را در خود داشتهاند و میتوانستند نمادی از پیوند جهان مادی با جهان مینوی باشند.
این باستانشناس با اشاره به تداوم این سنت تصویری پس از سقوط ساسانیان افزود: این سنت از میان نرفت، بلکه با تغییراتی در دوره اسلامی ادامه پیدا کرد و در نگارگری ایرانی به اوج شکوفایی رسید.
وی ادامه داد: در بسیاری از نگارههای مکاتب مختلف، بهویژه در دورههای ایلخانی، تیموری و صفوی، پرندگان نشسته بر شاخه به یکی از عناصر مهم فضای هنری تبدیل شدند و در شکلگیری فضای شاعرانه و معنوی آثار نقش داشتند.
اتابکی با بیان اینکه ریشههای این شیوه را میتوان در سنت هنری ساسانی جستوجو کرد، گفت: در هنر ساسانی، جانوران و گیاهان در قالب نظمی هندسی و نمادین در کنار یکدیگر قرار میگرفتند و بسیاری از الگوهای بصری که بعدها در نگارگری ایرانی به شکل درختان گلدار، شاخههای پیچان و پرندگان آرام نشسته بر آنها دیده شد، استمرار و تحولیافته همین سنت هنری است.
وی افزود: پرنده به دلیل توانایی پرواز و حرکت میان زمین و آسمان، نمادی مناسب برای پیوند میان جهان مادی و مینوی به شمار میرود و قرار گرفتن آن بر شاخه درخت نیز این معنا را تقویت میکند.
این باستانشناس با اشاره به جایگاه درخت در سنتهای ایرانی ادامه داد: درخت یا شاخه اغلب نماد حیات، رویش و استمرار زندگی و در عین حال تداعیگر درخت کیهانی یا درخت زندگی است که در متون دینی ایران باستان جایگاهی ویژه دارد.
اتابکی تصریح کرد: در چنین ترکیبی، درخت نماینده حیات زمینی و استمرار نسلهاست و پرنده با ماهیت آسمانی خود به قلمرو مینوی اشاره میکند؛ بنابراین تصویر پرنده بر شاخه را میتوان نمادی از ارتباط میان دو سطح هستی، یعنی جهان مادی و مینوی، دانست؛ ارتباطی که از بنیادهای تفکر دینی در ایران باستان و بهویژه عصر ساسانی بوده است.
وی تصریح کرد: کشف این سنگنگاره کوچک در مرودشت، از منظر مطالعات هنر ساسانی و بررسی ریشههای برخی عناصر تصویری در هنر و نگارگری ایرانی، میتواند اهمیت ویژهای داشته باشد.