پیام فارس - ایران با وجود محدودیتهای بودجه تحقیق و توسعه، در سال ۲۰۲۵ در میان ۲۰ کشور برتر جهان از نظر تعداد مدارک علمی، نه تنها بیشترین بازده را نسبت به سرمایهگذاری داشته، بلکه در کیفیت انتشار مقالات هم در جایگاه نخست قرار گرفته است.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز فارس ، تحقیقات جدید مؤسسه استنادی و پایش علموفناوری جهان اسلام (ISC) از نتایج شگفتانگیزی در حوزه پژوهش خبر میدهد.
دستیابی ایران به جایگاه نخست بهرهوری کیفی پژوهش در میان ۲۰ قطب علمی جهان
دادههای جدید منتشر شده از سوی مؤسسه استنادی و پایش علموفناوری جهان اسلام (ISC)، تصویری درخشان از وضعیت پژوهش در ایران ترسیم میکند.
محمدمهدی علویانمهر، رئیس این مؤسسه، اعلام کرد که بررسی آمار سال ۲۰۲۵ در میان ۲۰ کشور پیشرو در تولید علم دنیا، نشاندهنده عملکرد استثنایی ایران در حوزه بهرهوری کیفی پژوهش است.
عملکردی فراتر از بودجه؛ ایران چگونه درصدر قرار گرفت؟
بر اساس این گزارش، ایران نه تنها در تولید کل مقالات نسبت به بودجه تحقیق و توسعه (R&D) عملکردی پربازده دارد، بلکه در انتشار مقالات در دستهبندیهای کیفی بالا (Q۱ و Q۱+Q۲) نیز صدرنشین است
شاخص بهرهوری نسبی سرمایهگذاری در پژوهش برای مقالات Q۱ در ایران ۴.۹۷ و برای مقالات Q۱+Q۲ برابر ۵.۵۸ است. این اعداد به این معنی است که ایران به ازای هر واحد سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه، ۵ تا ۶ برابر پژوهش با کیفیتتر تولید میکند.
علویانمهر توضیح داد: “اگر سهم یک کشور از مقالات باکیفیت بیشتر از سهم آن کشور از بودجه تحقیق و توسعه باشد، به این معناست که آن کشور نسبت به منابعی که در اختیار دارد، خروجی علمی باکیفیت بیشتری تولید کرده است و هرچه این نسبت بالاتر باشد، بهرهوری نسبی سرمایهگذاری پژوهشی بیشتر است. ”
شکاف میان بودجه و خروجی؛ فرصتی برای سیاستگذاران
در حالی که سهم ایران از بودجه تحقیق و توسعه در میان این ۲۰ کشور تنها حدود ۰.۳۸ درصد است، سهم این کشور از مقالات Q۱ به ۱.۸۹ درصد و از مقالات Q۱+Q۲ به ۲.۱۲ درصد میرسد.
این نشاندهنده توانایی بالای پژوهشگران ایرانی در دستیابی به نتایج باکیفیت با وجود محدودیتهای فراوان، از جمله محدودیتهای مالی، دسترسی به تجهیزات، دشواریهای همکاری بینالمللی و هزینههای بالای انتشار است.
رئیس مؤسسه ISC تأکید کرد: “این یافته به معنای آن نیست که ایران از نظر حجم مطلق تولید علم یا اندازه زیرساخت پژوهشی با کشورهایی مانند چین، آمریکا، آلمان یا ژاپن برابر است. آنها بودجههای بسیار بزرگتری دارند و از زیرساختهای پژوهشی گستردهتر، شبکههای بینالمللی پرقدرتتر و ظرفیتهای فناورانه عمیقتری برخوردارند.
” وی افزود: “اما یافته اصلی گزارش این است که وقتی خروجی علمی باکیفیت نسبت به منابع مالی پژوهش سنجیده میشود، ایران عملکردی بسیار کارآمد دارد. ”
پیام برای سیاست علمی کشور: حمایت هوشمندانه، نه فشار بیشتر
علویانمهر معتقد است که ایران برای حفظ و ارتقای جایگاه علمی خود، بیش از آنکه به فشار بیشتر برای تولید مقاله نیاز داشته باشد، به “سرمایهگذاری هوشمندانهتر، حمایت پایدارتر، زیرساخت قویتر و سیاست ارزیابی کیفیتر” نیازمند است.
وی این بهرهوری بالا را یک “فرصت راهبردی” خواند و گفت: “اگر این ظرفیت با حمایت هدفمند همراه شود، میتواند به کیفیت علمی بالاتر، اثرگذاری فناورانه بیشتر و حل مسائل واقعی کشور تبدیل شود.
این گزارش، بار دیگر توانمندی سرمایه انسانی علمی ایران را در تولید علم باکیفیت در عرصه بینالمللی، فراتر از سهم بودجهای کشور، به اثبات رساند.